Մարկն ու Ար­ևը նո­րից մնա­ցին դեմ դի­մաց կանգ­նած։ Աղ­ջի­կը շրջվեց ու քայ­լեց դե­պի փո­ղո­ցը։

-­Գի­տես, ես գիրքն էի ու­զում վերց­նել։ Հու­սով եմ՝ վեր­ջաց­րել ես։

-­Վեր­ջաց­րել եմ,-քթի տակ ժպտա­լով պա­տաս­խա­նեց Արևն ու պա­յու­սա­կից գիր­քը հա­նե­լով՝ մեկ­նեց Մար­կին։ Ե­րի­տա­սար­դը գիր­քը բա­ցեց, ա­սես հենց այդ պա­հին էր կար­դա­լու, թեր­թեց մի քա­նի էջ ու մա­տի­տով ա­ռա­ջին իսկ նշված տո­ղե­րը բարձ­րա­ձայն կար­դաց. «Աշ­խարհն ինձ տվե­ցին, հենց այդ­պես, վերց­րին ու տե­ղա­վո­րե­ցին գրկիս մեջ։ Ես հաս­կա­ցա, որ հա­զա­րա­վոր­նե­րից ճիշտ մե­կին եմ ընտ­րել, ո­րով­հետև գրկե­լուն պես սիրտս տա­քա­ցավ։ Ես մո­ռա­ցա աշ­խար­հում ամեն­քին ու ա­մեն ինչ։ Իմ գրկում մեկն էր, ով ինձ պետք էր բո­լո­րից շատ ու բո­լո­րի փո­խա­րեն»։ Վեր­ջին բա­ռե­րը Մար­կը կար­դաց դան­դաղ ու ար­տա­հայ­տիչ։ Ար­ևը շփոթ­վեց, այ­տե­րը վար­դա­գու­նե­ցին, կար­ծես ա­մա­չե­ցին տո­ղե­րը լսե­լիս։ Իսկ Մար­կին թվաց, որ աղ­ջիկն ա­մա­չեց նրա հա­մար, որ ին­քը տե­սավ, թե ինչ տո­ղեր է ընդգ­ծել… Մար­կը է­ջը թեր­թեց, գտավ ևս մե­կը. «Ես զգա­ցի, որ մեր հո­գի­ներն ի­րար գրկե­ցին»։ Ար­ևը քայ­լերն ա­րա­գաց­րեց, Մար­կը բարձ­րա­ձայն ծի­ծա­ղեց՝ չի­մա­նա­լով, որ դեռ եր­կար է ինքն ի­րեն նա­խա­տե­լու իր ան­զուսպ ծի­ծա­ղի հա­մար։ Ա­պա սկսեց թեր­թել՝ ևս մեկ նշում գտնե­լու հա­մար։ Ար­ևը միան­գա­մից կանգ ա­ռավ, կտրուկ շրջվեց ու ձեռ­քը Մար­կին պար­զե­լով` ա­սաց.

-­Գիր­քը տու՛ր։

Մար­կը շփոթ­վեց, չգի­տեր՝ ինչ ա­սեր։

-­Տու՛ր գիր­քը,-կրկնեց Ար­ևը։

Մարկն ի­րա­վի­ճա­կը փրկե­լու հա­մար սկսեց ար­դա­րա­նալ.

-Ուղ­ղա­կի նշում­ներդ կար­դա­ցի, ի՞նչ վատ բան կա։

Ար­ևը գիր­քը վերց­րեց, մի հեգ­նա­կան հա­յացք նե­տեց Մար­կի ե­րե­սին ու ա­րագ հե­ռա­ցավ, գրե­թե վա­զե­լով։ Ա­րագ ըն­թաց­քից շար­ֆը սա­հեց ու­սի վրա­յով, ի­ջավ ծնկնե­րից ներքև։ Մար­կը մնաց տե­ղում կանգ­նած, մար­դիկ անց­նում էին, ու­սով հար­վա­ծում, ինքն ան­շարժ էր. Ար­ևին նե­ղաց­րեց։

Նա­խորդ սպա­սու­մով լի օ­րե­րը, որ ան­տա­նե­լի էին թվում, ուղ­ղա­կի ե­րազ էին գա­լիք օ­րե­րի հա­մե­մատ։ Ոչ մի հան­գիստ վայրկ­յան Մար­կի սիր­տը չգլո­րեց։ Ե­թե շուրջ եր­կու շա­բաթ սո­վո­րել էր ա­նընդ­հատ սպա­սել՝ գո­նե մի ժպի­տի ար­ժա­նա­նա­լու հա­մար, այժմ հույս ան­գամ չու­ներ նոր հան­դիպ­ման։ Երբ սպա­սումն ակն­կա­լիք չու­նի, ժա­մա­նակն ա­վե­լի դան­դաղ է անց­նում։ Մտ­քում հայ­հո­յում էր ինքն ի­րեն ծի­ծա­ղե­լու հա­մար, բայց ին­չու՞ ծի­ծա­ղեց, ի­րեն լա՞վ զգաց Ար­ևի նշած մտքե­րից, թե՞ զար­մա­ցավ, որ նշել է հենց դրանք։ «Ախր գո­նե տա­նը կար­դա­յի, երբ մե­նակ լի­նեի»,-ա­նընդ­հատ մե­ղադ­րում էր իրեն։

Ամ­բողջ գի­շեր մի րո­պե ան­գամ Մարկն աչք չփա­կեց։ Աչ­քե­րի ա­ռաջ ա­նընդ­հատ Ար­ևի վի­րա­վոր­ված ու բար­կա­ցած դեմքն էր, դո­ղա­ցող ծնոտն ու գրե­թե լա­ցա­կու­մած աչ­քե­րը։ «Շա՜տ լուրջ նե­ղաց­րի քեզ, եր­բեք չէի ու­զե­նա։ Մի՞­թե ա­մա­չեց, Աստ­վա՛ծ իմ»։ Դ­ռան զան­գից սթափ­վեց։ Քույրն էր։ Սա­ռան ա­րագ ներս մտավ, ձեռ­քի թղթա­պա­նակ­ներն ու պա­յու­սա­կը դրեց բազ­կա­թո­ռին և վա­զեց խո­հա­նոց։ Մարկն աչ­քե­րը տրո­րե­լով մո­տե­ցավ բազ­կա­թո­ռին։ Դեռ չէր նստել, երբ քրոջ պա­յու­սա­կից մի գիրք դուրս սա­հեց ու ըն­կավ ոտ­քե­րի ա­ռաջ։ Կռա­ցավ, վերց­րեց ու ցնցվեց՝ աչ­քե­րին չհա­վա­տա­լով։ Նույն գիրքն էր, որ Ար­ևից էր վերց­րել։ Կա­տա­ղած մի կողմ նե­տեց գիրքն ու դուրս ե­կավ տնից։

«­Քա­նի օր է՝ մտա­ծում էի, որ այդ գիր­քը մեզ կմտեր­մաց­նի, ընդ­հա­նուր թե­մա կու­նե­նանք խո­սե­լու, մի տեղ կհրա­վի­րեի, հա­ճե­լի զրույց կու­նե­նա­յինք, կճա­նա­չեինք ի­րար, բայց ինքս իմ ձեռ­քով ա­մեն ինչ փչաց­րի»։ Մտ­քե­րի մեջ ըն­կած՝ քայ­լում էր փո­ղոց­նե­րով՝ հան­դի­պած քա­րե­րին ու տերև­նե­րին ու­ժեղ հար­վա­ծե­լով, երբ հա­սավ այն ծա­ղիկ­նե­րի կրպա­կին, ո­րի մոտ Ա­րևը կանգ էր ա­ռել ի­րենց ա­ռա­ջին «հան­դիպ­ման» ժա­մա­նակ։ Նա­յեց ծա­ղիկ­նե­րին, պիոն­նե­րը հի­շեց, մի պահ ու­զեց վերց­նել ու նվի­րել Ար­ևին, հե­տո փոշ­մա­նեց։ «­Միշտ մտա­ծում էի՝ սերն ա­ռա­ջին հա­յաց­քից ինչ­պե՞ս է լի­նում կամ լի­նու՞մ է ընդ­հան­րա­պես։ Ինչ­պե՞ս են սի­րա­հար­վում ան­ծա­նոթ մե­կին՝ ա­ռանց նրան ճա­նա­չե­լու, հե­տը շփվե­լու։ Այժմ ար­դեն գի­տեմ։ Սի­րա­հար­վում են միան­գա­մից՝ ա­ռանց ի­րենք ի­րենց հարց­նե­լու, ա­ռանց ծան­րու­թեթև ա­նե­լու։ Մե­կը մտնում է կյան­քիդ մեջ, տակ­նուվ­րա ա­նում այն ու մնում դրա մեջ հա­վերժ կամ հե­ռա­նում, ինչ­պես որ ին­քը ցան­կա­նա։ Ի­րա­կա­նում մենք չենք ընտ­րում, թե ում սի­րենք։ Մեր սրտերն են ընտ­րում մեր փո­խա­րեն՝ զգա­յա­րան­նե­րի, իմ դեպ­քում՝ աչ­քե­րի օգ­նութ­յամբ։ Ես տե­սա նրա խո­շոր աչ­քե­րը, նուրբ, ճեր­մակ մատ­նե­րը, ան­սո­վոր ժես­տերն ու սի­րա­հար­վե­ցի, ինչ­պես լի­նում է ֆիլ­մե­րում՝ ա­ռա­ջին հա­յաց­քից։ Սի­րա­հար­վե­ցի ա­ռանց վայրկ­յան ան­գամ մտա­ծե­լու, ա­ռանց հի­շե­լու իմ լուրջ կար­ծի­քը ա­ռա­ջին հա­յաց­քից սի­րա­հար­վե­լու մա­սին։ Ես ծաղ­րում էի բո­լոր նրանց, ով­քեր ի­րենց «ես»-ը մո­ռա­նա­լու աս­տի­ճա­նի տար­վում էին պա­տա­հա­կան մե­կով։ Դա ինձ խե­լա­միտ ու ի­մաս­տա­լից չէր թվում։ Այժմ ես նրան­ցից մեկն եմ, գու­ցե ա­վե­լի վա­տը, քա­նի որ օ­րերս չեմ պատ­կե­րաց­նում ա­ռանց նրա… Իր դե­ղին շար­ֆով, դան­դաղ, բայց վստահ քայլ­ված­քով մտավ օ­րե­րիս մեջ, խառ­նեց գի­շեր­ներս ու ցե­րեկ­ներս, ժա­մերս ու մտքերս։ Իսկ հի­մա վի­րա­վոր­ված նա­յում է աչ­քե­րիս, ա­սես ես եմ իր ներ­կան պղտո­րել։ Դեռ կխո­սենք այդ մա­սին, շար­ֆե­րի ու անձր­ևի սի­րա­հար»:

Ի­րեն ծա­նոթ մայ­թե­րը հեր­թա­կան ան­գամ չա­փե­լուց հե­տո հոգ­նած վե­րա­դար­ձավ տուն։ Մ­տավ հյու­րա­սեն­յակ, գիր­քը դեռ հա­տա­կին էր։ Խոր հո­գոց հա­նե­լով` վերց­րեց այն ու գնաց ննջա­րան։ Թեր­թեց է­ջե­րը, ընդգ­ծած ոչ մի հատ­ված չկար։ Էջան­շա­նը բա­ցեց անձրևա­­նո­ցով աղջ­կա մի նկար։ Մար­կի սիր­տը թրթռաց, հի­շեց Ար­ևին, հի­շեց ի­րենց՝ եր­կու ան­ծա­նոթ­նե­րին մեկ անձր­ևա­նո­ցի տակ։ Կար­դաց կող­քի է­ջի վեր­ջին տո­ղը. «Արևն իմ սրտում էր. անձրևն ինձ չէր խան­գա­րում»։ Դա­տարկ սեն­յա­կում մի շշուկ լսվեց. «­Մեկ է, հաս­նե­լու եմ քեզ, Արև՛­»։ Գիր­քը ձեռ­քին մո­տե­ցավ մահ­ճա­կա­լին, պառ­կեց ու սկսեց կար­դալ։ Ա­ռա­ջին է­ջե­րը կար­դաց թեթ­ևա­կի՝ ա­ռանց կենտ­րո­նա­նա­լու։ Հե­տո ան­կախ ի­րե­նից ընկղմ­վեց գրքի մեջ, ինչ­պես սո­վո­րա­բար լի­նում է հե­տաքր­քիր գրքեր կար­դա­լիս։ Չ­հաս­կա­ցավ էլ, թե ինչ­պես ժա­մա­նակն ան­ցավ։ Շատ տո­ղեր միան­գա­մից տպա­վո­րե­ցին, չկա­րո­ղա­ցավ ա­րագ ա­ռաջ անց­նել, կար­դաց մի քա­նի ան­գամ, փոր­ձեց մտա­պա­հել։ Ա­հա առա­ջի­նը. «­Մե­կը նստում է ու­ղե­ղումդ ու ա­նընդ­հատ կրկնում. «­Դու սի­րում ես նրան, դու պի­տի՛ սի­րես նրան, որով­հետև ար­դեն գտել ես»… ու ու­րիշ ո­չինչ չի մնում ա­նել՝ սի­րե­լուց բա­ցի…»: «Ինչ ի­րա­կա՜ն է, գրո­ղը տա­նի։ Գ­րել են այն, ինչ մի օր ես էի գրե­լու»,-հիա­ցած ա­սաց Մար­կը։ Ա­պա կար­դաց հա­ջոր­դը. «Ա­նունդ միշտ լեզ­վիս վրա է՝ հա­ճախ մի քա­նի ան­գամ, ի­րար հետ­ևից՝ ա­ռանց նա­խա­բա­նի ու վեր­ջա­բա­նի։ Ա­նունդ ուղ­ղա­կի հետս է միշտ՝ քո փո­խա­րեն…»։ Սեն­յա­կի սա­ռը լռութ­յու­նը, որ պար­բե­րա­բար կոտր­վում էր է­ջե­րը թեր­թե­լուց, ևս մեկ ան­գամ խախտ­վեց.

-Ա՜խ, Արև՛, Արև՛,-լսվեց Մար­կի ձայ­նը։

Եվս մեկ միտք. «Ար­ևը հաս­տատ կընդգ­ծեր»,-մտա­ծեց Մարկն ու բարձ­րա­ձայն կար­դաց. «Կ­յան­քը բաղ­կա­ցած է ոչ թե ժա­մա­նա­կից, այլ ակն­թարթ­նե­րից, ո­րոնք մենք հի­շում ենք»։ Ու հի­շեց Մարկն իր ու Ար­ևի պա­րը, երբ աղ­ջիկն իր գրկում էր, ու թվում էր՝ միշտ այդ­պես է լի­նե­լու։ Երիտասարդը թեթև ժպտաց ու մտա­ծեց պա­հի ան­ցո­ղի­կութ­յան մա­սին։ Ա­յո՛, ակընթարթ­նե­րը կանց­նեն, բայց հի­շո­ղութ­յուն դար­ձած կմնան սրտումդ, մի՜շտ։ Դու կհի­շես ան­ցած ա­մեն մի վայրկ­յա­նը, երբ սիրտդ ու­զում էր դուրս թռչել տե­ղից։ Կ­հի­շես ու միշտ կժպտաս՝ մեկ ափ­սո­սա­լով, մեկ զղջա­լով, մեկ ե­րա­զե­լով։ Կժպ­տաս ի­հար­կե այն դեպ­քում, երբ քեզ բախտ է վի­ճակ­վել ա­վե­լի շատ եր­ջա­նիկ հի­շո­ղութ­յուն­ներ հա­վա­քել, քան ծանր։

Աչ­քերն ար­դեն լար­վել էին, բայց դեռ չէր կտրվում գրքից։ Հա­սավ Ար­ևի նշած տո­ղե­րին. «Ինձ թվաց, թե մեր հո­գի­նե­րը գրկե­ցին ի­րար»։ Մարկն ա­մա­չեց Ար­ևին նե­ղաց­նե­լու հա­մար։ Այժմ այդ տե­սա­րանն աչ­քին այլ ե­րանգ ստա­ցավ։ «­Տես­նես աչ­քե­րը շա՞տ տխուր մնա­ցին, մո­ռա­ցա՞վ կա­տար­վա­ծը, թե՞ եր­բեք չի մո­ռա­նա»,-մտա­ծեց Մար­կը։ Ար­ևի մա­սին մտքե­րով ընդ­մի­ջում­ներ ա­նե­լով՝ ամ­բողջ գի­շեր կար­դաց ե­րի­տա­սար­դը։ Կես­գի­շերն անց փա­կեց գիր­քը՝ վրան դնե­լով նշում­նե­րով մի թերթ։

«Էս գիր­քը մեզ բա­ժա­նեց, ինքն էլ կմիաց­նի»,-լսվեց Մար­կի վճռա­կան ձայ­նը։

*

Նա­խորդ օրն ան­ցել էր վատ տրա­մադ­րութ­յամբ։ Ար­ևի աչ­քի ա­ռաջ ա­նընդ­հատ Մար­կի քմծի­ծաղն էր՝ իր նշած տո­ղե­րը կար­դա­լիս։ Ա­մեն ան­գամ այդ պա­հը հի­շե­լիս այ­տե­րը կարմ­րում էին, ա­մա­չում էր, որ ան­ծա­նոթ մե­կը կար­դաց իր հո­գուն հա­րա­զատ մտքե­րը։ Լի­լի­թի զան­գը ճիշտ ժա­մա­նա­կին էր. ան­ծա­նոթ­նե­րի մա­սին այդ­քան չեն մտա­ծում։

-­Լի՛լ, եր­ևի ես դա­սի չգամ, տրա­մադ­րութ­յուն չկա։

-Ին­չի՞, Արև, մո­ռա­ցե՞լ ես ժպի­տով արթ­նա­նալ։

-Չ­գի­տեմ, տանն եմ ու­զում մնալ։

-Իսկ ե­թե խնդրե՞մ։ Ու­զում էի՝ մի քա­նի խա­նութ գնա­յինք միա­սին։ Համ էլ տրա­մադ­րութ­յունդ կբարձ­րա­նա։

-­Լիլի՛թ, դու հա­մո­զե­լու մեծ վար­պետ ես։

-­Դե կսպա­սեմ, չու­շա­նաս։

Մա­նու­շա­կա­գույն հաստ շար­ֆով փա­թաթ­ված՝ Ար­ևը դու­ռը փա­կեց ու շրջվեց դե­պի աս­տի­ճան­նե­րը։ Դեռ քայլ չէր ա­րել, երբ զար­ման­քից քա­րա­ցավ։ Աս­տի­ճան­նե­րի վրա պիոն­նե­րի փնջե­րով արկ­ղեր էին դրված։ Վար­դա­գույն ու սպի­տակ պիոն­ներ էին՝ լայն բաց­ված թեր­թե­րով։ Ողջ շեն­քում տա­րած­վել էր պիոն­նե­րի նուրբ բույ­րը։ Ար­ևը զար­ման­քից ու հիաց­մուն­քից այ­լայլ­վեց, մո­տե­ցավ ու վերց­րեց ա­ռա­ջին արկ­ղի վրա­յի բա­ցի­կը։ Զ­գու­շութ­յամբ բա­ցեց ու կար­դաց. «Երբ սկսում ես սիրահարվել, ամեն ինչի մեջ գեղեցիկն ես տեսնում: Սրտումդ եղած մռայլությունը չվում է հեռու` տեղը զիջելով Նրան»։ Աղ­ջի­կը ցնցվեց, կար­դաց, աչ­քե­րին չհա­վա­տա­լով՝ նա­յեց մյուս արկ­ղե­րին, յու­րա­քանչ­յու­րի վրա մի բա­ցիկ կար։ Կ­ռա­ցավ, վերց­րեց երկ­րոր­դը։ «Երգ լի­նեիր, ա­նընդ­հատ հնչյուն­ներդ ու­ղե­ղումս մնա­յին։ Եր­գեի ան­դա­դար՝ ինքս ինձ նա­խա­տե­լով, որ մտքիցս դուրս չես գա­լիս, ոչ մի րո­պե չեմ մո­ռա­նում։ Սի­րած եր­գե­րը չե՜ն մո­ռա­նում…»։ Ար­ևը հի­շեց գիր­քը, իր հա­վա­նած տո­ղե­րը, աչ­քե­րը հուզ­մուն­քից լցվե­ցին։ Վերց­րեց եր­րորդ բա­ցի­կը, ար­դեն ան­համ­բեր, ա­րագ բա­ցեց. «Ա­նունդ միշտ լեզ­վիս վրա է՝ հա­ճախ մի քա­նի ան­գամ, ի­րար հետ­ևից՝ ա­ռանց նա­խա­բա­նի ու վեր­ջա­բա­նի։ Ա­նունդ ուղ­ղա­կի հետս է միշտ՝ քո փո­խա­րեն…»։ Ինչ խոսք, ա­նակն­կալն ինք­նա­տիպ էր։ Ար­ևը, շար­ֆը ուղ­ղե­լով, դուրս ե­կավ մուտ­քից։ Գ­լու­խը դեռ վերև չէր բարձ­րաց­րել, երբ Մար­կը մո­տե­ցավ նրան։

Գոհար Նավասարդյան