Ազգային Հերոսամարտիկներ

Մերօրյա հերոս Վազգեն Արմենի Ասլանյան

Վազգեն Արմենի Ասլանյան, ծնված 04.28.2001թ, զորակոչվել է 2019թվականի հուլիս ամսին:

Մարշալ Բաղրամյանի ուսումնական զորամասի տանկային գումարտակ, ստացել է կրտսեր սերժանտի զինվորական կոչում, 2020թ-ի

հունվարին տեղափոխվել Արցախի Մարտակերտի շրջան գյուղ Սրխավեն, տանկային գումարտակի 716 րդ տանկի հրամանատար։

Պատերազմի սկզբից մասնակցել է իր ըկերների հետ միասին Մատաղիսի և Թալիշի մարտերին, առջին իսկ օրը իրենց գումարտակի տանկերը հակառակորդը շարքից հանել է, մնացել են ընդամենը չորս տանկ,  որոնց հոկտեմբերի երկուսին թշնամին շարքից հանեց։

Այսպիսով բոլոր տանկիստները զոհվել են, Վազգենը մասնակցել է հինգ օր և զոհվել։

Իր ընկերներից ամեն մեկը մի լույս էին, հզոր և ավախ։

Հայրը պատմում է. <<Որ կապնվում էի տղայիս հետ նրանց հետել էի զրուցում, նրանք մի տեղ մեզ էին դուխ տալիս, ասում էին հոպար դիմացեք մինչև ստեղ մաքրենք գանք հասնենք քեզ, ասում էի զգուշ եղեք ՝ երեքնել ասում էին թուրքն ում շուննա որ վախենանք,ու բարձր ծիծաղում ։ Այսպես 5 օր և զոհվեցին տղես և ընկերները միասին>>։

Նա իր տանկով ոչնչացրել է հակառակորդի 4 т 90 տանկ, ոչնչացրել թուրքի հենակետեր մեր ուղղության վրա, ամսի 27 ին վաղ առավոտյան  ժամը 7։20 զանգել է հորը և ասել պապ կռիվա սկսվել։

Հայրը հենց օրը մեկնել է Արցախ, սակայն չի կարողացել հասնել  որդուսն <<Վազգենիս միքիչ իրարից հեռու էինք գտնվում , չարաբաստիկ հոկտեմբերի երկուսին երբ սկսեցին ռմբակոծել մեր ուղղություն ,որդիս զոհվեց,ես էլ վիրաորվեցի>>։

Վազգենը  բռնցկամառտիկ էր հայաստանի պատանեականի լավագուինն էր իր սպասում։

Հարգանք և խոնարհում մեր հերոսին ։

©Armday.org 

Հանուն մեր կյանքի իր կյանքը տված մեր Կարենը…

Կարեն Գրիգորյան. նա մի զարկն է մեր բազկի…

Մերօրյա պատերազմի նահատակներից է Կարեն Արբենի Գրիգորյանը: Բնօրրանը Սյունիքի մարզի Հարթաշեն գյուղն է, որտեղ աչք է բացել 2001թ. օգոստոսի 19-ին: 2008-2019 թթ. սովորել եւ ավարտել է գյուղի միջնակարգ դպրոցը՝ գերազանց առաջադիմությամբ։ Ուսուցիչների եւ դասընկերների շրջանում եղել է սիրված ու հարգված: Հարազատները, մտերիմները, ընկերները, նրա հետ բազում հույսեր էին կապում երկրային կյանքում: Բայց Կարենին բաժին հասավ երկնային կյանքը: Եվ այժմ խորը կսկիծով եւ ափսոսանքով են հիշում։ Միջնակարգն ավարտելուց հետո անմիջապես ընդունվել է Երեւանի պետական ճարտարագիտական համալսարան։ Չորս ամիս համալսարանում սովորելուց հետո, ուսումը կիսատ թողնելով, 2020 թ. հունվարի 19-ին զորակոչվել է զինծառայության, որի առաջին վեց ամիսն անցկացնելով Լուսակերտի ուսումնական գումարտակում, ճանաչվել է լավագույն հրետանավորներից մեկը եւ ստացել սերժանտի կոչում։ Լուսակերտից հետո տեղափոխվել է Տավուշի մարզի Մեհրաբ զորամաս եւ շարունակել է ծառայությունը՝ կատարելով իր առջեւ դրված պարտականությունները։ Մասնակցել է 2020թ. հուլիսի 12- ին սկսված Տավուշյան մարտերին եւ, փայլուն կատարելով մարտական առաջադրանքները, արժանացել է «Արիության մեդալի»։ Կարենը հայրենասեր եւ նվիրված զինծառայող էր, բավականին կայացած՝ հայրենիքի պաշտպանության գործի համար։ Մեծ հեղինակություն էր վայելում զինակից ընկերների եւ հրամանատարական կազմի կողմից։ 2020 սեպտեմբերի 27-ին, երբ Արցախյան ճակատում սկսվեցին լայնամասշտաբ մարտեր՝ տարբեր ուղղություններով, Կարենն իր մարտական ընկերների եւ հրամանատարների հետ տեղափոխվեց Արցախ ու ներգրավվեց մարտական գործողությունների մեջ։ Պատերազմի օրերին պարբերաբար զանգահարում, խոսում էր իր ծնողների հետ։ Բարձր տրամադրությամբ փորձում էր հանգստացնել մայրիկին՝ ասելով, որ ամեն ինչ լավ կլինի, ու հաղթանակը մերը կլինի։ Մարտերի ժամանակ Կարենը ցուցաբերել է խիզախություն եւ հնարամտություն: Հրետանային կրակ վարելով՝ ոչնչացրել է հակառակորդի չորս տանկ եվ կասեցրել առաջխաղացումը։ Հոկտեմբերի 28-ի օրը ճակատագրական եղավ նրա համար. հակառակորդի դիպուկ հարվածը կտրեց հայրենիքի պաշտպանի կյանքի թելը… Քո սխրանքն անմահ է, քո անունը՝ մեր սրտերում, հավերժի ճամփորդ դարձած Կարեն Գրիգորյան:

Կարենի մասին դասընկերուհին ևս արտահայտել է իր կարծիքը․․․

Իմ դասընկերը 29.10.20-ին միացավ “աստվածների” ջոկատին:Նրանց առաքելությունը այլ է. Նրանք ծառայում են ոչ թե 2 տարի,այլ մի ամբողջ հավերժություն…Նրանք ունեն տարբերվող առաջադրանք՝երկինքը ամուր պահել իրենց ուսերին և ոչ մի դեպքում չլքել զորքին։ Նրանք հատընտիր են,ամեն մարդ չի կարող միանալ այս ջոկատին։ Այն դեպքում է դա լինում, երբ հողը դողում է նրանց ոտքերի տակ և ի զորու չի լինում աշխարհը նրանց իր վրա պահել։ Աշխարհը ծնկաչոք ,մի կերպ նրանց պահում է իր վրա, և երբ նրանք կատարում են երկրային առաքելությունը, երկնքի բանակը դռները բաց դիմավորում է իր նորակոչիկին .
Սյսօր կխոսեմ Կարենի մասին։Նա ինձ համար չի սահմանափակվում որպես դասընկեր։ Նա,ինչպես նաև մնացածը, ինձ համար իմ եղբայրներն են (ես չեմ պատրաստվում նրա մասին անցյալով խոսել) ,այնպես որ, ինձ ընկալեք ոչ թե ընկեր այլ եղբայր կորցրածի։Իր մահը փոխեց իմ և կյանքի հարաբերությունները…Այ հիմա հասկանում եմ՝ ով է մեզանից հրամայողը, ով՝ կատարողը . մինչ պատերազմը ես այն “նշանավոր” հարցին, թե կցանականայի՞ արդյոք տեղափոխվել անցյալ կամ ինչ որ բան փոխել ապրածումս, պատասխանում էի՝ոչ .հիմա այլ է …ես երազում եմ ունենալ այդ հնարավորությունը ,թեկուզ մի քանի վայրկյան տեղափոխվել անցյալ ու վայելել այն պահը, երբ Կարենը մեզ հետ էր նաև ֆիզիկապես։Միգուցե եթե իմանայի, որ այսպես է լինելու, մի քիչ քիչ վիճեի հետը,միգուցե ընդհանրապես չվիճեի ,միգուցե ամեն անգամ նրան տեսնելուց ինձ կարգի բերեի ՝չէ որ հերոսի հետ նույն օդը շնչելը պարտավորեցնող է… Չգիտե՜մ …Ես միշտ ասում էի, որ չեմ վախենում մահից,հիմա հասկացա ,որ ես եսասեր եմ(յուրաքանչյուրս մեր մահով ամենաքիչը ցավեցնում ենք մեզ) …հասկացա ,որ “ես չեմ վախենում մահից” նախադասության մեջ դերանուն է պակասում՝ անձնական դերանուն ՝իմ ։Այո՛, ես այսուհետև կասեմ ,որ չեմ վախենում իմ մահից ,բայց իմ մտերիմների մահից սարսափում եմ,սարսափում եմ կորցնելուց… Կյանքը խաղ է։Այն ժամանակ մտածում էի, որ մենք ենք կյանքին խաղացնում, իսկ հիմա հակառակն եմ պնդում ՝մենք խամաճիկ ենք կյանքի ձեռքում …ինչպե՞ս բացատրեմ. Դուք կյանքում մտածել եք, որ մի քանի միլիմետրանոց երկաթի կտորը կխլի ձեր կյանքը ,կամ ավելի վատ ՝ձեր հարազատի կյանքը …չէ՞ … ես էլ չէ …հենց այն ժամանակ, երբ ես ու դուք այդպես էինք մտածում ,կյանքը բացել էր անճոռնի երախը և ծիծաղում էր մեր վրա։Մի քանի միլիմետր այն կողմ և այդ անիծյալ երկաթի կտորը գետնին չէր տապալի հազարավոր երազանքներ … Կյանքը մի հարցում էլ ինձ հաղթեց. Մինչ այս պահը ես մտածում էի ,որ լավատես եմ ,բայց երբ սկսվեց այս “դեպի խաղաղություն տանող միակ ճանապարհը”,ու ես կլանված ամեն օր սկսեցի կարդալ սև ցուցակը ,աղոթելով ,որ “ծանոթ անուն” աչքերս չտեսնեն ,ու երբ “ծանոթ անուն” չհանդիպելով սկսում էի նորից շնչել,նկատեցի կյանքի քծնող ժպիտը…կրկին պարտություն, այո՞ …նա ապացուցեց ,որ ես հոռետես եմ (ծանոթ անուն էիր փնտրում հա՞) , ու մեկ անգամ ևս շպրտեց դեմքիս եսասիրությանս փաստը (ծանոթ անուն չկարդալով սկսեցիր շնչել հա՞) …Այս պայքարում էլ տանուլ տվեցի:

Պատկերացնում եմ հպարտությամբ տոգորված հայացքս ,երբ իմանայի, որ հերոս է իմ կողքի նստարանին նստած՝ լավ մաթեմատիկա իմացող տղան ….լա՜վ, Կարե՛ն,արի խոստովանեմ ,որ դու ինձնից լավ գիտեիր մաթեմատիկա ,ասեմ ավելին ՝ ես քեզնից մեկ -մեկ արտագրում էի գրավորների ժամանակ (գրավորի ժամանակ սովորաբար իր կողքը նստելու համար հերթեր էին գոյանում)։ Ես հպարտ եմ, որ քեզ նման դասընկեր ունեմ…հիմա չեմ հավատում , որ սա իրականություն է .. ինձ շատ մեղավոր եմ զգում քո և քո նման հերոսների առաջ :
…Ուզում եմ ասել՝ կներես …վստահ եմ, որ կկարդաս սա,որովհետև մեզ հետ չես միայն ֆիզիկապես ։Չգիտեմ ոնց կկազմակերպենք մեր դասարանական հանդիպումները…երևի գանք քո “տուն” …երևի գանք ու ժպիտով հիշենք մեր անցյալը .Ա՜խխ,ինչքան բան կփոխվեր , եթե իմանայինք, որ քեզ հավերժ տեղափոխելու են երկնային բանակ …կներես …սիրում ենք ու կարոտում … ու հավերժ աղոթում քո հոգու խաղաղության համար։
հգ. Մի բան էլ փոխվեց …այն ժամանակ մենք էինք քեզ սպասում,իսկ հիմա ՝ դու մեզ… ❤

Մարիամ Պողոսյան

Արցախում զոհվել է Ջավախքի Ագանա գյուղի զավակ Սամվել Հովհաննիսյանը

Արցախում նոյեմբերի 1-ի լուսադեմին զոհվել է Ջավախքի Ագանա գյուղի զավակ ավագ լեյտենանտ Սամվել Հովհաննիսյանը։ Սամվել Հովհաննիսյանը Արցախում պատերազմի մեկնարկից ի վեր գտնվում էր ռազմաճակատում։ Այս օրերի ընթացքում հերոսաբար կռվելիս Սամվելը երկու անգամ վիրավորում էր ստացել ու ամեն անգամ ապաքինվելիս վերադարձել ռազմաճակատ թշնամու դեմ իր հերոսական պայքարը ավարտին հասցնելու համար։ Նոյեմբերի 1-ի լուսադեմին Մարտակերտի շրջանում թշնամական ռումբի պայթյունից Սամվել Հովհաննիսյանը իր երեք մարտական ընկերների հետ միասին զոհվել է։ Սամվել Հովհաննիսյանը ծնվել է 1995թ․ նոյեմբերի 7-ին Ջավախքի Ագանա գյուղում։

ԵՐԲ ՀԱՄԱԶԳԵՍՏԸ ԴԱՌՆՈՒՄ Է ՄԱՇԿԴ

Ճանապարհը, որ տանում է առանձնատուն, օղակված է փթթած, գույնզգույն վարդենիներով: Շուրջբոլորը ծաղիկներ են ու պտղած ծառեր՝ փարթամ ու կոկիկ:

-Բա այգեպանն ո՞ւր է,- հարցնում եմ տանտիրոջը՝ Հենրիկ Ավդալյանին:

-Ես եմ,- ասում է ու փոխանակ ձեռքը կրծքին դնի, մոտեցնում է ճակատին՝ զինվորական պատիվ տալու պես:

-50 տարվա զինվորական ծառայությունից հետո 2006-ին զորացրվել եմ ու այս այգին եմ արարել:

Ես ականջներիս չեմ հավատում.

-50 տարի՞…

-Ավելի քան կես դար համազգեստ եմ կրել:

-Դուք քանի՞ տարեկան եք,- հարցնում եմ ու նույն պահին հասկանում, որ առնվազն աննրբանկատություն էր արածս:

-Պարզապես, շատ երիտասարդ եք երևում,- արդարանում եմ:

-Իմ տարիներն իմ հպարտությունն են,- բանաձևում է 50 տարվա զինվորականը,- որովհետև իմ ապրած ժամանակը լի է գործերով, տքնանքով, ջանասիրությամբ: Դատարկ տեղ չեք գտնի իմ 83 տարիների մեջ:

Մեկ է, ես շփոթված եմ և ուզում եմ ինչ-որ լավ բան ասել իր կյանքի 83 տարիներից 50-ը զինծառայությանը նվիրած ու այս դրախտային այգին արարած մարդուն:

-Պատկերացնում եմ՝ ժամանակին որքան գեղեցիկ եք եղել, որ այս տարիքում այդքան համակրելի եք՝ ձիգ, բարձրահասակ, բարետես…

Տղամարդը ժպտում է: Գոհունակությունը թափվում է դեմքից:

-Որ ջահել ժամանակ ինձ տեսնեիր, կսիրահարվեիր:

Մենք արդեն մտել ենք ներս: Սեղանին ալբոմներ են, իրար վրա կիտված նկարներ:

-Ահավասիկ,- ալբոմից մի լուսանկար է հանում ու տալիս ինձ: Ինքն է ՝ զինվորական համազգեստով: Հազիվ 25 տարեկան լինի: Կանգնած է հասակով մեկ: Դիմագծերը նուրբ են, բայց տղամարդկային պինդ շեշտերով, հայացքում ՝ ինքնահարգանք ու հպարտություն:

-Իրոք որ շա՜տ գեղեցիկ եք,- ասում եմ, ու հանկարծ ուղեղիս մեջ միտք է ծագում,- եկեք՝ ես ընտրեմ լուսանկարները, Դուք պատմեք: Մի փոքրիկ ալբոմ կհավաքենք՝ Ձեր կյանքի պատմությունը:

-Լա՛վ,- համաձայնում է Հենրիկ Ավդալյանը, ու ես վերցնում եմ առաջին լուսանկարը:

 

-Այս փոքրիկը Դուք եք, ճանաչեցի, իսկ ովքե՞ր են այս երեք գեղեցկուհիները, որոնք գրկել ենք Ձեզ:

-Պապերս Մարալիկից են, բայց մենք Գյումրիում ենք ապրել, հորաքրոջս տանը: Նա դուրգար Եգանյան Լևոնի կինն էր: Իմ մանկության տարիներին լավ արհեստավորը պատվարժան մարդ էր, նրանք կիրթ էին, խելացի, առաքինի: Դուրգար Լևոնը նրանցից մեկն էր, լավ վաստակում էր, մեծ առանձնատուն ուներ ու բարի անուն: Հորաքույրս մեզ մի փոքրիկ կացարան հատկացրեց, որ վարսավիր հայրս հնարավորություն ունենա Գյումրիում աշխատելու և հոգալու իր վեց հոգանոց ընտանիքի կարիքները: Այդ երեք աղջիկները, որոնց հետ նկարվել եմ, հորաքրոջս աղջիկներն են՝ Ցողիկը, Էմման ու Սեդան: Նկարը շատ խորհրդանշական է, որովհետև ես իսկապես նրանց գրկում եմ մեծացել: Ուսյալ, պարկեշտ աղջիկներ էին, ու մեծ բարեբախտություն է, որ հենց նրանք են զբաղվել իմ դաստիարակությամբ ու կրթությամբ: Նախքան դպրոց գնալս ես կարդում էի, մաթեմատիկական հաշվարկներ էի անում: Դպրոցում հորս առաջարկեցին ինձ առաջին դասարանից տանել երրորդ դասարան, բայց հայրս չհամաձայնեց:

-Ովքե՞ր են այս լուսանկարի զինվորական տղամարդիկ, շատ հին լուսանկար է:

-Այսօրվա պես հիշում եմ. հայրս սեղանի մոտ նստած հաց էր ուտում, մեկ էլ ռադիոն ասաց՝ Ֆաշիստական Գերմանիան ուխտադրուժ հարձակվել է Սովետական Միության վրա…Հայրս գդալը դրեց ճաշի մեջ ու ասաց՝ գնում եմ զինկոմիսարիատ: Սոված ես, ճաշդ կեր, նոր գնա՝ խնդրեց մայրս: Հայրս թափահարեց գլուխն ու դուրս եկավ տնից: …Մեր ընտանիքից երեք հոգի մեկնեցին ռազմաճակատ՝ հայրս, մեծ եղբայրս՝ Ալյոշան, ու հորաքրոջս տղան՝ Արամը: Դաժան տարիներ էին: Մայրս առավոտից իրիկուն աշխատում էր կարի ֆաբրիկայում՝ ռազմաճակատի համար հագուստ էր կարում, ավագ եղբայրս ընտանիքին օգնում էր՝ ինչով կարող էր:

-Այս լուսանկարում բոլորովին էլ տխուր չեք, թեև վրան գրված է 1942 թվական:

-Մանկությունը զարմանալի ունակություն ունի՝ ամենաթանձր խավարի մեջ էլ կարող է լույս գտնել: Նոր տարին ամենաիսկական երջանկություն էր ինձ համար. հորաքույրս տոնածառ էր դնում՝ փայլուն, լուսավոր, մայրս գաթա էր թխում՝ տաք, խրթխրթան… Պատերազմի տարիների հաջորդ քաղցր հուշը կապված է հորս հետ: Նա ընդհատակյա գործունեությամբ էր զբաղվում, հատուկ հանձնարարություններ էր կատարում…Դրանցից մեկի ժամանակ էլ վիրավորվել էր ու արձակուրդ ստացել, որ մի քիչ կազդուրվի ճակատ վերադառնալուց առաջ:

…Հայրս անսպասելի ներս մտավ: Երբեք չեմ մոռանում նրա ամուր ու տաքուկ գիրկը: Հայրս ու ավագ եղբայրս՝ Ալյոշան, միասին գնացին ճակատ. երբ հորս արձակուրդը վերջացավ, Ալյոշային զորակոչեցին: Երկաթուղային կայարանում գնացք նստելուց առաջ հայրս եղբորս ասաց՝ քեզ կհամբուրեմ, երբ պատերազմից վերադառնաս հաղթանակած ու փառքով: Այդ խոսքերը ես մի անգամ էլ լսեցի, երբ գնում էի սովորելու Պոլտավայի զենիթահրթիռային ռազմական ուսումնարանում: Քեզ կհամբուրեմ, երբ վերադառնաս դիպլոմը ձեռքիդ ու պատվով՝ ասաց հայրս: Մենք՝ երեք եղբայրներով, երբեք հայրական համբույրը անհատույց չենք ստացել, մենք այն վաստակել ենք՝ իբրև պատիվ:

-Ձեր եղբայրը նույնպե՞ս վերադարձավ ճակատից:

-Այո՛, հայրս ու եղբայրս ողջ մնացին պատերազմում: Հայրս շարունակեց իր վարսավիրությունը: Նա ճանաչված վարպետ էր Գյումրիում՝ վարպետ Արտեմը, որը հարդարում էր Գյումրվա մեծանուն մարդկանց մազերը: Գյումրիում լավ արհեստավորն իր քաղաքի իշխանն էր: Ես հպարտանում էի իմ հորով, հայրս իմ հերոսն էր:

-Սրանք արդեն դպրոցական լուսանկարներ են: Դուք ակնհայտորեն ակտիվիստ եք՝ դեմքի համապատասխան արտահատությամբ, աչալուրջ ու ժիր: Այդ տարիների՞ն ծնվեց զինվորական դառնալու որոշումը:

-Մեր քաղաքում զորամաս կար: Հասակակից տղաներով մեծ հետաքրքրությամբ էինք հետևում զինվորների ծառայությանը, վարժանքներին: Հատկապես, երբ կրակում էին հրաձգարանում: Զինղեկ Լևոն Միրզոյանը իր գործի նվիրյալն էր ու ավելի բորոբոքեց իմ սերը զինվորական գործի հանդեպ: Ես ընդունվեցի Պոլտավայի զենիթահրթիռային ուսումնարան: Ուսումնառության տարիները, թերևս, ամենակարևորն էին իմ կյանքում: Ռազմական կրթօջախում բառացիորեն կերտեցին ինձ, ինչպես ձև ես տալիս դոնդողանման նյութին: Ձևավորեցին մտածելակերպս, աշխարհընկալումս, բարոյական նկարագիրս: Ես դարձա սկզբունքային անհատ, լցվեցի առաքինություններով, գաղափարներով, նպատակներով, որոնցից ամենագլխավորը անմնացորդ նվիրումն էր զինվորական մասնագիտությանն ու վարքականոնին: Ես գնացի զորքեր լեյտենանտի ուսադիրներով՝ որպես զենիթային մարտկոցի հրաձգային դասակի հրամանատար:

-Այս լուսանկարում արդեն կապիտանի ուսադիրներով եք, ու Ձեր կրծքին, եթե չեմ սխալվում, «Կարմիր աստղ» շքանշան է: Խորհրդային Միությունում այս շքանշանը տալիս էին մեծ վաստակի, եթե չասեմ՝ սխրանքի համար:

-Ես այդ ժամանակ մարտկոցի հրամանատար էի, ու իմ ղեկավարած ստորաբաժանումը գերազանց արդյունքներ ուներ և՛ մարտական, և՛ բարոյահոգեբանական պատրաստությունից:

-Ընդամե՞նը…

-Ում համար՝ ընդամենը, ում համար՝ տարիների լարված, ջանադիր ծառայության արդյունքում: Ամեն դեպքում, իմ զինվորական ղեկավարները տքնանքս գնահատեցին «Կարմիր աստղ» շքանշանով. նրանք գիտեին, թե ինչ տիտանական աշխատանք, ինչ ջանքեր են պետք, որ քո 90 զինվորները գերազանց արդյունք ցույց տան անակնկալ ստուգումների ժամանակ: Նման ձեռքբերումների համար միայն վարժանքներն ու զինվորական մասնագիտությունը յուրացնելը քիչ է, անհրաժեշտ են համապատասխան միջանձնային հարաբերություններ, բարոյահոգեբանական մթնոլորտ, անհատական աշխատանք յուրաքանչյուր զինվորի հետ, անհատներին կոլեկտիվ դարձնող միջավայր, բարոյախոսություն ու գաղափարներ….Ես այդ ամենին հասել եմ՝ ծառայությանը բառացիորեն անմնացորդ, ինքնամոռաց նվիրվելով:

-Այս նկարում Դուք գնդապետի ուսադիրներով եք ու խորհրդային բանակի զինվորական համազգեստով; Փաստորեն, խորհրդային բանակում հասել եք գնդապետի կոչման:

-Երբ գլխավոր տեսչության անակնկալ ստուգումների արդյունքում՝ մարտական կրակով զորավարժության ժամանակ իմ ղեկավարած ստորաբաժանումը գերազանց ստացավ, ինձ՝ որպես առաջխաղացում, նշանակեցին դիվիզիայի հակաօդային պաշտպանության պետ: Ես այդ ժամանակ մայոր էի ու նշանակվեցի գնդապետի պաշտոնի: Դա եղել է իմ ամենաբարձր պաշտոնը խորհրդային բանակում:

-Իսկ ի՞նչ կոչում ունեիք, երբ ամուսնացաք: Ենթադրում եմ՝ նկարի այս գեղեցիկ կինը՝ երկու փոքրիկ տղաների հետ, Ձեր կինն է…

-Այո՛, իմ կինն է՝ Գոհար Ֆրանգուլյանը: Նա որդիներիս՝ Գևորգի ու Արտյոմի հետ է: Ես Գոհարին հանդիպեցի Գյումրիում, հերթական արձակուրդի ժամանակ: Նա անմիջապես ինձ դուր եկավ. գեղեցիկ էր, կիրթ, խելացի, բարեսիրտ… Մենք ներդաշնակ ընտանիք կազմեցինք:

-Ահա, այս ալբոմի վերջում արդեն հայկական բանակի համազգեստով եք…

-Վազգեն Սարգսյանը Շահումյանի անվան պալատ հրավիրեց խորհրդային բանակի սպաներին և հայրենիք վերադառնալու, հայկական բանակում ծառայելու կոչ արեց: Ես անմիջապես համաձայնեցի ու նշանակվեցի ԶՈՒ հակաօդային պաշտպանության վարչության պետի տեղակալ: Տարածաշրջանը հակառակորդի օդային հարձակումներից պաշտպանելու համար կարճ ժամանակ անց, Նորատ Տեր-Գրիգորյանցի նախաձեռնությամբ, հիմնադրեցինք Զենիթահրթիռային գունդը: Ես նշանակվեցի այդ գնդի հրամանատար:

-Տեսեք, այս լուսանկարում Ձեր շուրջը ինչ ազգի զինվոր ասես չկա՝ էլ շեկ, էլ սև, էլ շեղ աչքերով, իսկ այստեղ բոլորը ակնհայտորեն հայեր են: Փաստորեն, Ձեր հրամանատարությամբ ծառայել են տարբեր ազգերի զինվորներ, Դուք ճանաչել եք նրանց ազգային  հոգեկերտվածքը, դրական ու բացասական կողմերը…Ճի՞շտ է, որ մեր զինվորը շահեկանորեն տարբերվում է բոլորից, թե դա միֆ է, որ հայերն են հորինել…

-Այո, ճիշտ է: Նա պարզապես այլընտրանք չունի: Հայ զինվորը այլևս չի կարող հայրենիք կորցնել: Դրա համար էլ նա առյուծի պես պաշտպանում է իր կենսատարածքը: Դրա համար էլ նա ինքնազոհ է, ուժեղ, խիզախ…Ասածիս վառ ապացույցն է ապրիլյան պատերազմը: Մեր 18-20 տարեկան զինվորները կռվում էին ադրբեջանական էլիտար ստորաբաժանումների, Թուրքիայում և այլ երկրներում պատրաստություն անցած հատուկ ջոկատայինների դեմ: Ու հաղթում էին: Երբ հողդ կյանքիցդ թանկ է դառնում, բոլոր օրինաչափությունները վերանում են, ու սկսվում են Ձեր ասած միֆերը, որոնք իրականություն են դառնում: Այդպես էր նաև Արցախյան պատերազմի ժամանակ: Միֆ չէ՞ր, ի՞նչ էր հապա, երբ երկրաշարժից ավերված երկրում, ցրտի, կարիքի, սովի, տնտեսական ճգնաժամի, շրջափակման մեջ հայտնված ժողովուրդը իրեն պարտադրված պատերազմում հաղթում է մարդկային ռեսուրսով, նյութական հարստությամբ, սպառազինությամբ իրեն բազմապատիկ գերազանցող հակառակորդին ու ազատագրում իր հողերը:

-Ովքե՞ր են այս լուսանկարի երկու երիտասարդ սպաները:

-Իմ երկու որդիներն են՝ Գևորգը և Արտյոմը: Երկուսն էլ զինվորական կրթություն ստացան: Գևորգը ավարտեց իմ ռազմական կրթօջախը՝ Պոլտավայի զենիթահրթիռային բարձրագույն ուսումնարանը, Արտյոմը՝ Հունաստանի ցամաքային զորքերի ակադեմիան: Նրանց ընտրությունը ինձ չզարմացրեց, որովհետև երկուսն էլ բառացիորեն զորամասում են մեծացել, զինվորների միջավայրում, զենքի ու զինտեխնիկայի կողքին:…Երբ գնացի Պոլտավա՝ որդուս տեսության, հանդիպեցի նաև իմ դասախոսներին, որոնք արդեն որդուս էին դասավանդում՝ Բելլերը, Եգորովը…Զրուցեցինք, հիշեցինք, կարոտեցինք, հպարտացանք:

-Այս դեմքը որքան խոսուն է: Ինչպիսի՜ հպարտություն ու փայլող աչքեր: Ձեր ուսադիրներին երեք աստղ է, իսկ զինվորական համազգեստի կրծքին ազատ տեղ չկա՝ մեդալներ ու շքանշաններ են: Պարոն գնդապետ, ո՞րն է զինվորականի երջանկության բանաձևը: Մի զինվորականի, որը համազգեստ է կրել 50 տարի:

-50 տարի համազգեստ կրելուց հետո համազգեստը դառնում է մաշկդ: Այն այլևս հանել հնարավոր չէ: Մեդալներն ու շքանշանները ապրածիդ գնահատականն են, երջանկությունն այլ է: 80-ի սահմանը հատելուց հետո ավելի հաճախ ես հետ նայում և ուզում ես զգալ կշիռդ: Երջանկությունն այն է, երբ դատարկ տարածքներ չես գտնում քո ճանապարհի հանգրվաններում:

-Պարոն գնդապետ, Ձեզ երկարակեցություն եմ մաղթում: Վայելեք վաստակած երջանկության բոլոր թրթիռները:

ԳԱՅԱՆԵ ՊՈՂՈՍՅԱՆ

Շնորհավոր ծնունդդ, ՍՊԱՐԱՊԵ՛Տ` Վազգեն Սարգսյան

"Վազգեն

Վազգեն Սարգսյան

.Մարտի 5-ը Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության նախկին նախարար, վարչապետ `Վազգեն Սարգսյանի ծննդյան օրն է: Այսօր սպարապետը կդառնար 59տարեկան: Սիրել, պաշտել, նվիրվել հայրենիքին ամբողջովին և իսպառ։
Վազգեն Սարգսյան
ՀՀ ականավոր ռազմական –քաղաքական գործիչ, ՀՀ բանակի կազմակերպիչ, հիմնադիր, ՀՀ վարչապետ, Արցախի հերոս, գրող:
«Միʹ համեմատվեք ոչ մի ազգի հետ` Ձեզ նմանը չկա: Միʹ մոռացեք` Դուք հայ եք»:
«Ամեն ժողովուրդ իր պատմության մեջ իր կռիվը գոնե մեկ անգամ մինչև վերջ պետք է տա»:
«Գնալու ենք ու կռվենք ամենաառջևում, ու մենք հաղթելու ենք»,- այս խոսքերով էր առաջնորդվում սպարապետ Վազգեն Սարգսյանը ևʹ կյանքում ևʹ կռվի դաշտում:
 Կենսագրություն

Վազգեն Սարգսյանը ծնվել է ՀԽՍՀ Արարատի շրջանի (ներկայումս՝ ՀՀ Արարատի մարզ) Արարատ գյուղում։ Նախնական կրթությունը ստացել է հայրենի գյուղի միջնակարգ դպրոցում, որը ավարտելուց հետո 1976 թ.-ին ընդունվել է և 1979 թ.-ին ավարտել է Ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտը։ 1979-1983 թվականներին աշխատել է ֆիզկուլտուրայի ուսուցիչ հայրենի Արարատ գյուղի միջնակարգ դպրոցում։ Այնուհետև որոշակի հանգամանքների հետևանքով ազատվել է ԽՍՀՄ ԶՈՒ-ում զինվորական ծառայությունից։ 1983-1986 թվականներին եղել է Արարատի ցեմենտի գործարանի՝ կոմունիստական երկիտասարդական միության (կոմսոմոլ) քարտուղարը։ 1985 թ. դարձել է Հայաստանի Գրողների միության անդամ։ Առաջին պատմվածքը լույս է տեսել «Գարուն» ամսագրում՝ «Վերջը» վերնագրով։1988 թվականին լույս է տեսել նրա պատմվածքների ժողովածուն՝ «Հացի փորձություն» խորագրով։ Աշխատակցել է «Գարուն» ամսագրին՝ որպես գովազդային-քարոզչական բաժնի վարիչ (1986-1989 թթ.)։ 1990-1995 թթ.-ին ընտրվել է Հայաստանի Գերագույն խորհրդի պատգամավոր, որի ընթացքում՝ 1990-1992 թթ.-ին հանդիսացել է Գերագույն խորհրդի պաշտպանության և ներքին գործերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ, 1991-1992 թթ.-ին ՀՀ պաշտպանության նախարար, 1992-1993 թթ.-ին ՀՀ նախագահի խորհրդական պաշտպանության հարցերի գծով, ՀՀ սահմանամերձ գոտիներում ՀՀ նախագահի հատուկ ներկայացուցիչ, 1993-1995 թթ.-ին ՀՀ պաշտպանության, ազգային անվտանգության և ներքին գործերի գծով պետնախարար։ 1995 թ.-ին կրկին նշանակվել է ՀՀ պաշտպանության նախարար, իսկ 1999 թ.-ին դարձել ՀՀ վարչապետ։

Ընտանիք

Վ.Սարգսյանի ընտանիքը բաղկացած է եղել 5 անդամից. հայրը՝ Զավեն Սարգսյանը, մայրը՝ Գրետա Սարգսյանը, եղբայրները՝ Արամ և Արմեն Սարգսյանները։ Արամ Սարգսյանը կուսակցական գործիչ է, ով Վ.Սարգսյանի սպանությունից հետո զբաղեցրել է ՀՀ վարչապետի պաշտոնը։ Արմեն Սարգսյանը հայտնի է, որպես հայտնի լրագրող Տիգրան Նաղդալյանի սպանության պատվիրատու։

Արցախյան պատերազմ

Վ.Սարգսյանը ակտիվ դերակատարություն է ունեցել 1991-1994 թթ.-ին տեղի ունեցած Արցախյան պատերազմում։ Սակայն նրա դերակատարության մոտիվացիան միանշանակ չի ընդունվում. հասարակության որոշ հատված քննադատաբար է մոտենում նրա ծավալած գործունեությանը, իսկ մյուս մասի համար նա համարվում է «Սպարապետ» և ՀՀ ԶՈՒ հիմնադիր։

ՀԱԲ-ի զինաթափում

ՀՀՇ կուսակցության, որի անդամ էր նաև Վազգեն Սարգսյանը, իշխանության գալուց անմիջապես հետո սկսեց Հայոց Ազգային Բանակի՝ ՀԱԲ-ի նկատմամբ ոտնձգություններն ու դավադրությունները, որի հետ ուներ լուրջ հակասություններ։ ՀՀՇ-ն ձգտում էր զինաթափել ՀԱԲ-ի մարտիկներին, քանի որ միայն նրանք, լինելով կազմակերպված ռազմաքաղաքական ուժ և չունենալով իշխանական լծակներ, կարող էին կանգնեցնել ՀՀՇ-ին։ ՀԱԲ-ի նկատմամբ դավադրությունների և վերջինիս անդամների ահաբեկման ու ձերբակալությունների կազմակերպման մեջ մեծ էր Վազգեն Սարգսյանի դերը։ ՀԱԲ-ի և ՀՀՇ-ի միջև հակասությունները այնքան էին սրվել, որ Վազգեն Սարգսյանն ու Սմբատ Այվազյանը ՀՀՇ-ական զինյալ ջոկատների միջոցով զրահամեքենաներով շրջապատել էին ՀԱԲ Երևանյան շտաբը ու սպառնում էին պայթեցնել։ ՀԱԲ-ին վարկաբեկելու ու զինաթափելու նպատակով նաև կազմակերպվեցին սադրանքներ։ Մասնավորապես, նախորոք սպանվեցին ու ՀԱԲ-ի շտաբին մոտեցրեցին Գեղազնիկ Միքայելյանը (Չաուշ) և Վիտյա Այվազյանը՝ սպանության մեջ մեղադրելով ՀԱԲ-ին։ Այս դեպքերից հետո իշխանությունների կողմից անմիջապես Վազգեն Սարգսյանի հրամանով սկսեց ձերբակալությունների շարք, որի հետևանքով ՆԳՆ նկուղում (ԿԳԲ-ի պադվալ) հայտնվեցին ՀԱԲ-ից ազատամարտիկներ Վարդան Վարդանյանը, Ռազմիկ Վասիլյանը, Համլետը, Արտաշատի Անկախության բանակից Սամվել Մարգարյանն ու նրա քույր Սվետլանա Մարգարյանը, Հոկտեմբերյանի Անկախության բանակից՝ Դավիթն ու Սպարտակը, «Վրիժառու» ջոկատի հրամանատար սարիթաղցի Վրեժ Ղազարյանը, ՀԱԲ-ի հազարապետ, Երևանի Սուրբ Սարգիս եկեղեցու քահանա Արծրուն Ավետիսյանը և շատ ուրիշներ

Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի արևելյան մասում Ադրբեջանի ներսում անկլավային կարգավիճակով գտնվող Արծվաշեն համայնքը, որի կենտրոնն էր Արծվաշեն գյուղը շուրջ 40 քառ. կմ տարածքով 1992 թվականի օգոստոսի 8-ին գրավվեց ադրբեջանական զինված ուժերի կողմից։ Հայկական զինուժի այս անհաջողության առնչությամբ շրջանառվում են բազմաթիվ վարկածներ, որոնցից ավելի տարածվածը այն է, որ ՀՀ-ին պատկանող հողակտորը դիտավորությամբ հանձնվել է ադրբեջանցիներին։ Այս համատեքստում շրջանառվող անուններից մեկն էլ Արծվաշենի անկման ժամանակ ՀՀ պաշտպանության նախարարի պաշտոնը զբաղեցնող Վազգեն Սարգսյանն է։ Ըստ բազմաթիվ պնդումների՝ հենց Վազգեն Սարգսյանի անմիջական հրամանով է նախ Արծվաշենի պաշտպանությունը թուլացվել և հետո այն հանձնվել ադրբեջանցիներին։ Համաձայն փաստավավերագրական հուշագրությունների՝ Արծվաշենի անկումից առաջ ՀՀ պաշտպանության նախարար Վազգեն Սարգսյանը մարտերում բարձր մարտունակություն ցուցաբերած Մասիսի ջոկատի մարտիկներին հեռացնում է գյուղից՝ նրանց փոխարինելով դեռևս զինվորական նախապատրաստություն չանցած Վանաձորի գնդի ու Արագածի եզդիական ջոկատների նորակոչիկներով։ Նորակոչիկների ջոկատների կողմից դիրքերը զբաղեցնելուց մի քանի ժամ անց սկսվում է ադրբեջանական զինուժի գրոհը, որի հետևանքով հայկական կողմը ունենում է մեծ թվով կորուստներ։

1992 թ.-ին, Արծվաշենի անկումից հետո, երբ Վազգեն Սարգսյանին ՀՀ Ազգային ժողովում հարցնում են անկման պատճառների մասին, նա պատասխանում է, որ Արծվաշենը դատապարտված էր անկման։ Այդժամ անվտանգության հանձնաժողովի անդամները հարցնում են նախարարին. «Իսկ ինչո՞ւ էիք Դուք այնտեղ նոր մարդիկ ուղարկում ստույգ մահվան՝ փոխանակ կազմակերպելու բնակչության տարհանումը»։ Նախարարը պատասխանում է. «Զորավիգ էի ուղարկում նրա համար, որ հետո ինձ չմեղադրեին, որ ես չեմ պաշտպանել Արծվաշենը»։

Արծվաշենի հանձնման գործում ունեցած դերակատարության համար Վազգեն Սարգսյանի նկատմամբ 1992 թ.-ի աշնանը ազատամարտիկներից մեկը Նոյեմբերյանում անհաջող մահափորձ է իրականացնու։

Հայտնի է նաև, որ 1994 թ.-ին, երբ Արծվաշենի ուղղությունը պաշտպանում էին միայն քիչ քանակությամբ նորակոչիկ ադրբեջանցի զինվորներ, Վ.Սարգսյանը արգելում է ՀՀ ԶՈՒ ստորաբաժանումներին ազատագրել Արծվաշենը։

«Արծիվ-մահապարտների» կազմավորումը

«Արծիվ-մահապարտներ» հատուկ նշանակության գումարտակը կազմավորվել է 1992 թվականի օգոստոսի 16-ին Երևանում՝ Վ. Սարգսյանի հեռուստաելույթից հետո, որի ժամանակ նա կոչով հանդես եկավ հասարակության առջև և առաջարկեց ստեղծել 500 անձից բաղկացած ստորաբաժանում։ Այն ձևավորվեց ՀՀ տարբեր շրջաններից հավաքագրված կամավորներից, որոնց հրամանատար նշանակվեց Ա․ Պետրոսյանն (ընդհանուր համակարգող) ու Հ․ Հովսեփյանը։ Գումարտակը մասնակցել է մի շարք ռազմագործողությունների ինչպես ՀՀ-ում, այնպես էլ Արցախի տարբեր բնակավայրերում։ Հետագայում գումարտակի օրինակով կազմավորվել են «Արծիվ-2», «Արծիվ-3», «Արծիվ-33» ջոկատները, որոնք ՊԲ տարբեր ստորաբաժանումների կազմում նույնպես մասնակցել են ռազմական գործողությունների։

Երկրապահ կամավորական միության ստեղծում

Վազգեն Սարգսյանը իր մտերիմ ընկերների հետ՝ Մանվել Գրիգորյան, Սեյրան Սարոյան

1993 թ.-ի հուլիսին Երևանում հիմնադրվում է «Երկրապահ կամավորական միություն» հասարակական կազմակերպությունը (այսուհետ՝ ԵԿՄ ՀԿ), որի համագումարի ընթացքում կազմակերպության նախագահ է ընտրվում Վ.Սարգսյանը։ Հասարակական կազմակերպությունը իր գործունեությունը իրականացնում է ՀՀ բոլոր մարզերում իր մասնաճյուղերի միջոցով։ 1997 թ.-ից կազմակերպության ենթակայության ներքո գործում է նաև «Պատանի երկրապահ» ակումբը։ 1999 թ.-ին գումարվածմիության4-րդ համագումարի որոշմամբ Վ.Սարգսյանը հայտարարվել է ԵԿՄ ՀԿ-ի հավերժ նախագահ։

Հոկտեմբերի 27

1999 թ.-ի հոկտեմբերի 27-ին Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովի նիստերի դահլիճը, որտեղ ընթանում էր ԱԺ նիստ, հարձակման է ենթարկվում 5 զինված անձանց կողմից, որի հետևանքով այլ պետական պաշտոնյաների թվում սպանվում է Վազգեն Սարգսյանը։ Չնայած այն բանին, որ հարձակումից հետո 2 օր անց հարձակվողները հանձնվում են իրավապահ մարմիններին և տեղի է ունենում դատավարություն, որի արդյունքում նշված 5 անձինք դատապարտվում են հիմնականում ցմահ ազատազրկման, այնուամենայնիվ, հասարակության շրջանում շրջանառվում է հանցագորևծության կազմակերպիչների ու դրդապատճառների մասին պաշտոնականից միանգամայն տարբերվող տեսակետներ։

Հիշատակը

Վազգեն Սարգսյանի տուն-թանգարանի ցուցասրահը

Վազգեն Սարգսյանի անձի մասին ժողովրդի մոտ դրական կերպար ստեղծելու ուղղությամբ պետական և տարբեր հասարակական շրջանակների կողմից բավականին մեծ աշխատանք է իրականացվե։

Նրա պատվին ՀՀ և Արցախի տարբեր բնակավայրերում կանգնեցվել են արձաններ և կիսանդրիներ, անվանակոչվել փողոցներ, այդ թվում՝ Երևանի կենտրոնում,

իսկ Արարատի մարզի Արարատ գյուղում ստեղծվել է թանգարան]։ Նրա անունով է անվանակոչվել նաև Երևանում գտնվող ռազմական ուսումնարաններից մեկը։

Վիքիպենդիա Հանրագիտարան  

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԵՐՈՍՆԵՐ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԵՐՈՍ բարձրագույն կոչումը շնորհվում է երկրի պաշտպանության

եւ իրավակարգի ամրապնդման բնագավառում ու ազգային նշանակալի արժեքների ստեղծման գործում

Հայաստանի Հանրապետությանը մատուցած համազգային նշանակություն ունեցող բացառիկ ծառայությունների համար:

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԵՐՈՍ բարձրագույն կոչման արժանացած անձանց հանձնվում է ՀԱՅՐԵՆԻՔ շքանշան, որը կրում են կրծքի ձախ կողմում:

1. ՎԱԶԳԵՆ ԱՌԱՋԻՆ
2. ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ ՎԻԿՏՈՐ ՀԱՄԱԶԱՍՊԻ
3. ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ ԱԼԵՔ ԹԱԳՎՈՐԻ
4. ԳՈՐԳԻՍՅԱՆ ՄՈՎՍԵՍ ԳԵՎՈՐԳԻ
5. ՄԻՔԱՅԵԼՅԱՆ ԳԵՂԱԶՆԻԿ ԱՐՄԵՆԱԿԻ
6. ՄԵԼՔՈՆՅԱՆ ՄՈՆԹԵ ՉԱՐԼԶԻ
7. ԿՐՊԵՅԱՆ ԹԱԹՈՒԼ ԺՈՐԺԻԿԻ
8. ԱՅՎԱԶՅԱՆ ՎԻՏՅԱ ՎՈՐՈՇԻ
9. ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ ՋԻՎԱՆ ԶԱՎԵՆԻ
10. ՊՈՂՈՍՅԱՆ ՅՈՒՐԱ ՎԱՂԱՐՇԱԿԻ
11. ԴԵՄԻՐՃՅԱՆ ԿԱՐԵՆ ՍԵՐՈԲԻ
12. ՍԱՐԳՍՅԱՆ ՎԱԶԳԵՆ ԶԱՎԵՆԻ
13. ՔՐՔՈՐՅԱՆ ՔԸՐՔ
14. ԱԶՆԱՎՈՒՐ ՇԱՌԼ
15. ՌԻԺԿՈՎ ՆԻԿՈԼԱՅ ԻՎԱՆԻ

16 . Էդուարդո Էռնեկյան

17. Հովհաննես Չեքիջյան  Архив © Armday

Դատարանը մերժել է Սամվել Բաբայանի հաշվառումը և ընտրական իրավունքը վերականգնելու պահանջը

Այսօր Արցախի Հանրապետության առաջին ատյանի դատարանը հրապարակեց Սամվել Բաբայանի դատական գործով վճիռը: Կայացնելով ակնհայտ քաղաքական որոշում՝ դատարանը մերժել է Սամվել Բաբայանի՝ ընդդեմ Արցախի Հանրապետության Ոստիկանության անձնագրային և վիզաների վարչության միջամտող վարչական ակտը ոչ իրավաչափ ճանաչելու, իրավունքը վերականգնող վարչական ակտը ընդունելու, հաշվառումը և ընտրական իրավունքը վերականգնելու պահանջը:

Սամվել Բաբայանի գրասենյակ

ՀԱՂԹԻ՛Ր ՎԱԽԻԴ

 

-Հայրս բարի, խաղաղ մարդ էր, եւ զինվորական համազգեստը իմ մտապատկերում նույնանում էր սիրո ու մեղմության հետ, մանավանդ` մորս համեմատությամբ, որը կուսակցական գործիչ էր` խիստ, կանոնիկ, կարգապահ, և անձամբ էր զբաղվում իր երեխաների դաստիարակությամբ Ու երես չէր տալիս նրանց: Այդպես էր մինչեւ պատերազմը: Հետո հորս համազգեստի փափուկ կանաչը «խաթարվեց» ինչ-որ խառնիխուռն գծերով ու ներծծվեց ծխի, վառոդի տարօրինակ հոտով:

Ես ինը-տասը տարեկան էի, երբ Արցախյան պատերազմն սկսվեց: Հայրս շաբաթներով տուն չէր գալիս, հետո վերադառնում էր լարված, անժպիտ, ջղաձիգ: Երբ հորս ընկերները հավաքվում էին, ես հեռվից ականջ էի դնում նրանց զրույցին: Հայրս ասում էր. «Ադրբեջանցիները բազմապատիկ շատ են, իսկ վախը մեր առաջին թշնամին է: Պետք է զինել մարդկանց: Ու թշնամու վրա կրակելուց առաջ պիտի կրակել սեփական վախի վրա»:

Սեւակ Շահբազյանը ավարտել է Սիամանթոյի անվան միջնակարգ դպրոցը: Ապա Երևանի պետական բժշկական համալսարանի ռազմաբժշկական ֆակուլտետը և նույն ֆակուլտետի ինտերնատուրան՝ երկուսն էլ գերազանցությամբ:

-Ոչ ոք չէր սպասում, որ ես բժիշկ կդառնամ: Դա ամենաանհավանական ընտրությունն էր մի տղայի համար, որի մարմնի բազմաթիվ սպիները մի-մի «հերոսական» պատմության հետեւանք էին, ու որի «քաջագործությունների» մասին դպրոցում գիտեին բոլորը:

Ռազմաբժշկական ֆակուլտետում սովորելիս ես տենդագին ինչ-որ բան էի որոնում, թերեւս` եռանդս ծախսելու ավելի սիրելի ու սրտամոտ մի գործ: Ֆակուլտետի ուսխորհրդի նախագահն էի, ու մեկը մյուսին հաջորդող բազում ձեռնարկումների հետ անգամ թերթ էինք հրապարակում՝ «Կուրսանտ» անվանումով: Մի խոսքով, ամեն ինչ անում էի, բացի սովորելուց: Մինչեւ առաջին անգամ մտա վիրահատարան: Դա անպատմելի զգացողություն էր: Բառերով չեմ կարող նկարագրել: Ես ականատես էի բժշկի եւ մահվան պատերազմին` հանուն մեկի կյանքի: Ու բժիշկը հաղթեց: Նա այլեւս սովորական մարդ չէր ինձ համար: Այդ օրվանից բոլոր մնացած գործերը մղվեցին հետին պլան, ես սկսեցի սովորել գերազանց գնահատականներով, բուհն ավարտեցի գերազանցությամբ, «Բանակի գերազանցիկ» կրծքանշանով:

ՀԱՂԹԻ՛Ր ՎԱԽԻԴԻմ առաջին ինքնուրույն վիրահատությունն արել եմ ինտերնատուրայում սովորելիս: Կենտրոնական հոսպիտալում հրաշալի վիրաբույժներ կային, որոնք, հակառակ բոլոր ջանքերիս, ամիսներ շարունակ ինձ չէին վստահում: Ես առավոտից իրիկուն հոսպիտալում էի, խնդրում էի թույլ տալ որպես չորրորդ. հինգերորդ ասիստենտ մասնակցել վիրահատությանը, բայց… ապարդյուն: Մի անգամ ճարահատյալ համաձայնեցին, որ ես փոխարինեմ բացակայող ասիստենտին: Ամեն ինչ արեցի, որ օգտագործեմ միակ հնարավորությունս ու շահեմ վիրաբույժների վստահությունը: Ու հաջողեցի: Մի քանի ամիս անց ինձ կույրաղիքի ինքնուրույն վիրահատություն վստահեցին: Բնականաբար, փորձառու վիրաբույժները հետեւում էին յուրաքանչյուր քայլիս, բայց, այդուհանդերձ, դա ահռելի պատասխանատվություն էր, անսահման հուզում ու անբացատրելի վայելք:

2006թ. ծառայության է նշանակվել զորամասում որպես բուժկետի պետ: Այնուհետև ծառայությունը շարունակել է Մեխակավանի (Ջեբրայիլ) հոսպիտալում որպես վիրաբույժ:

-Բոլորի կյանքում էլ կան դրվագներ, որոնք երբեք չեն մոռացվում, դաջվում են հիշողության մեջ ու հուզաշխարհում: Մեքենան ինձ տանում էր Մեխակավան (Ջեբրայիլ): Դանդաղ շարժվում էր ամայի տարածքներով, ուր շուրջբոլորը միայն փլված տներ էին` ո՛չ մի մարդ, ո՛չ մի կենդանի շունչ: Հետո մի շենք նկատվեց, կողքին՝ մանկապարտեզ հիշեցնող մի ուրիշ շինություն: Պարզվեց՝ առաջինը զորամաս է, կողքինը` հոսպիտալ: Ես անասելի ընկճված էի: Խանդավառությունը հետո պիտի գար, երբ դառնայի հոսպիտալի ամուր ու համերաշխ ընտանիքի անդամը, երբ տեսնեի նրանց անհավանական նվիրումը իրենց գործին, առաջնագծում ծառայող զինվորին, սպային, մերձակա գյուղերի բնակչությանը, յուրաքանչյուր հիվանդին: Երբ հասկանայի, թե ինչ դժվար, բայց բարդ ու պատվաբեր է զինվորական բժշկի կոչումը: Տնից-տեղից կտրված զինվորական բժիշկները, բոլոր վայելքներից հեռու, անգամ ապրելու տարրական հարմարություններ չունենալով, գիշերը ցերեկ դարձրած՝ կռիվ էին տալիս սահման պահող զինվորի կյանքի ու առողջության համար: Եվ ես դարձա նրանցից մեկը:

….Մի դեպք հիշեցի: Երեսուն տարեկան էլ չկայի այդ ժամանակ: Հրազենային ծանր վիրավորում ստացած զինվորի վերքերը բազմաթիվ էին, զարկերակը մարած էր, ու փրկության հույս գրեթե չկար: Ես մենակ էի վիրահատարանում, մենակ՝ գրեթե պարտված կյանքի ու տիրական մահվան արանքում: Ու հանկարծ հիշեցի հորս՝ գնդապետ Սանասար Շահբազյանի խոսքերը՝ թշնամու վրա կրակելուց առաջ պիտի սեփական վախիդ վրա կրակես:

Մի շատ բնորոշ արտահայտություն կա՝ կենաց-մահու կռիվ, և դու այլևս չես նժարում ուժերը, բացառում ես քո պարտությունը ու պայքարում մինչև հիվանդիդ սրտի վերջին զարկը:

Սահմանամերձ հոսպիտալում ծառայելու տարիները իմ ամենալուրջ փորձառությունն են, ամենաջերմ հիշողությունները, ամենամեծ հպարտությունը:

2012թ. ավարտել է օրդինատուրան և նշանակվել ՊՆ կենտրոնական հոսպիտալի վիրաբուժության բաժանմունքի ավագ օրդինատոր: 2014թ. ծառայության է անցել որպես նույն բաժանմունքի պետ: 2017-ին պաշտպանել է թեկնածուական թեզը:

ՀԱՂԹԻ՛Ր ՎԱԽԻԴ-Երբ ինձ նշանակեցին ՊՆ կենտրոնական հոսպիտալի վիրաբուժության բաժանմունքի պետ, ընդամենը 32 տարեկան էի: Դա մեծ պատիվ էր ու ավելի մեծ պատասխանատվություն: Ես լարեցի ամբողջ ուժերս, ներդրեցի ամբողջ եռանդս, որ փառքով դուրս գամ այս փորձությունից եւս: Առանց կեղծ համեստության կասեմ, որ հաջողել եմ: Իմ ամենամեծ ձեռքբերումը վիրաբուժության բաժանմունքի անձնակազմի բացառիկ նվիրումն է սեփական գործին: Այսպիսի սեր ու սրտացավություն հիվանդի հանդեպ դուք ոչ մի քաղաքացիական կլինիկայում չեք տեսնի:

Իսկ հաջորդ ձեռքբերումը մեր անձնակազմի մասնագիտական բարձր պատրաստվածությունն է: ՊՆ կենտրոնական կլինիկական զինվորական հոսպիտալի վիրաբուժության բաժանմունքում արվող մի շարք լապարասկոպիկ վիրահատություններ հասու են հանրապետության եզակի կլինիկաների եւ եզակի վիրաբույժների:

Ես պաշտպանեցի թեկնածուական թեզը ու արդեն մտածում եմ դոկտորականի մասին: Ես եւ մեր բաժանմունքի բոլոր վիրաբույժները փորձում ենք անմասն չմնալ համաշխարհային բժշկական նորարարությունից, որը կօգնի՝ մեր հիվանդներին տրամադրելու ավելի բարձրորակ բուժօգնություն: Նպատակ ունենք կենտրոնական հոսպիտալի վիրաբուժության բաժանմունքը դարձնել լավագույնը հանրապետությունում: Մենք ունենք այդ ներուժը: Այդ պատվախնդրությունը:

 

ՀԵՏԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

-Ապրիլյան պատերազմի մասին շատ է խոսվել: Իրավամբ փառաբանվել է հակառակորդի ճանապարհը փակած մեր զինվորի ու սպայի սխրանքը: Ես ուզում եմ զինվորական բժիշկների մասին պատմել:

Ապրիլի 2-ին, ժամը 6-ի կողմերը զանգեցին, թե՝ անձնակազմդ շտապ հավաքիր հոսպիտալում: Մտածեցի` դիվերսիոն հարձակում է եղել, վիրավորներ կան: Հետո, երբ արդեն բոլորս հոսպիտալում էինք, ասացին, որ անհրաժեշտ է երկու վիրաբույժի ուղղաթիռով շտապ ուղարկել առաջնագիծ: Բնականաբար, պատրաստվում էի ինքս գնալ, բայց թույլ չտվեցին, ասացին, որ ես պիտի մնամ հոսպիտալում, քանի որ շուտով կսկսվի վիրավորների հոսքը: Երբ վիրաբույժներին հարցրի, թե ով կամավոր կգնա առաջնագիծ, անկեղծ ասած, չէի սպասում, որ բոլորը միաբերան կասեն` ես կգնամ: Հետո… սկսվեց վիրավորների հոսքը: Ես 12 օր հոսպիտալից տուն չգնացի: Մեր ամբողջ անձնակազմն էր առավոտից իրիկուն հոսպիտալում այդ օրերին: Եթե առաջնագծում կռիվն ապրիլի 6-ին ավարտվեց, մեր կռիվը տեւեց ամիսներ: Մեր ամբողջ անձնակազմը՝ մինչեւ վերջին մարդը, անմնացորդ, ինքնազոհաբար պայքարեց յուրաքանչյուր վիրավորի կյանքի համար: Նույնիսկ բժշկականի ուսանողներն էին միացել այդ ինքնաբուխ ալիքին: Հասարակ մարդիկ իրենց օգնությունն էին առաջարկում: Հարազատ ու օտար չկար, բոլորը արյունակից էին, բոլորը բարեկամ էին:

Մի զինվորի վիրահատեցի յոթերորդ անգամ: Ավագ կոլեգաներիցս մեկը էլ չդիմացավ, ասաց` հույս չկա, դադարեցրու: Դու բժիշկ ես, գիտես, որ կես տոկոսի հույս անգամ չկա. ինչո՞ւ ես տանջում քեզ էլ, հիվանդին էլ: Բայց որտեղ նույնիսկ բժշկությունն է անզոր, կարող ես հաղթել քո անսահման ցանկությամբ: Ու զինվորն ապրեց:

Շատերն ասում են, որ ապրիլյան պատերազմում հաղթեց մեր զինվորի հայրենասիրությունը: Իսկ ես կավելացնեմ՝ հաղթեց մեր ժողովրդի անսահման սերը իր զինվորի հանդեպ: Մեր զինվորապաշտությունը:

 

ԳԱՅԱՆԵ ՊՈՂՈՍՅԱՆ

Լուս.՝ ԱՐԵԳ ՎԱՐԴԱՆՅԱՆԻ

ՊԱՎԵԼ ՍՈՒՐԵՆԻ ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ

Օրեր առաջ «Ռազմական Արխիվ 1990-1994»-ը հրապարակեց մի տեսանյութ, որի մեջ խոսքը գնում եր մի պատանու մասին, ով 12 տարեկանից զենքը ձեռքին պաշտպան կանգնեց հայրենի հողին։ https://www.facebook.com/razmakanarchive/posts/1059679554374235

Մեզ հաջողվեց բացահայտել նրա մասին հնարավորինս ամբողջական պատկերը։

Եւ այսպես՝

ՊԱՎԵԼ ՍՈՒՐԵՆԻ ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ
(13. 10. 1975 – 19. 04. 1993)

Ծնվել է 1975 թվականի հոկտեմբերի 13-ին Արցախի Մարտակերտի շրջանի Գետավան գյուղում։
Պավելին ճանաչողների պատմելով, նա շատ ժիր և ուրախ տղա էր։ Նրանց տունը գտնվում էր գետի ափին, և նա իր ամբողջ ժամանակը անց եր կացնում իր սիրելի Թառ-թառի ջրերում։

Երբ նա 8-րդ դասարանում եր, մտերիմ կապ եր հաստատել ռուսական բանակի զինվորների հետ, որոնք անունի պատճառով շատ էին սիրում Պավելին։ Եւ այդ կապը Պավելը օգտագործում եր ծանր վիճակում հայտնված համագյուղացիներին օգնություն հասցնելու համար՝ սնունդ եր հայթայթում, զինամթերք և այլ կարևոր բաներ։

12 տարեկանից միացավ ֆիդայական շարժմանը՝ ընդգրկվել է Չափար-Գետավան ինքնապաշտպանական ջոկատի կազմում, որի հրամանատարն էր Վոլոդյա (Արայիկ) Սարգսյանը։ Նրա ակտիվությունը առավել սրանում է «Օղակ» գործողության ժամանակ, երբ խորհրդային բանակը ադրբեջանական ՕՄՈՆ-ի հետ ԼՂԻՄ հայկական բնակչության դաժանաբար արտաքսում և սպանդ ծավալեցին։ Այդ օպերացիայի շրջանակներում գերի է ընկնում Պավելի ավագ եղբայրը՝ Ռազմիկ Մարտիրոսյանը։ Ազատվելուց հետո պարզ դարձավ, որ Ռազմիկը ենթարկվել եր դաժան խոշտանգումների։
Այդ պահից Պավելին գյուղում էլ ոչ ոգ չտեսավ՝ նա միացավ զինված պայքարին։

Պավել Մարտիրոսյանը մասնակցել է Մարտակերտի և Քարվաճառի շրջաններում տեղի ունեցած մարտական գործողություններում։

Մարտակերտում Պավելը ծառայել է Կարապետյան Ռոմայի (Մարաղայի Ռոմա) ջոկատում, ապա միացել է Հովսեփյան Հովսեփի ջոկատին։ Այդ ջոկատի կազմում նա մասնակցել է Քարվաճառի ազատագրմանը, որտեղ տվել է իր վերջին մարտը՝ Օմարի լեռնանցքի ազատագրման ժամանակ։

1993 թվականի ապրիլի 19-ին ադրբեջանական կողմը հակագրոհ է կազմակերպում, նպատակ դնելով հետ վերցնել կորցրած դիրքերը։ Հայկական զորքը ընդունեց մարտը՝ սկսեց հետ մղել հակառակորդին Չարեկտարից մնիչև Օմար։

Պավելը իր գնդացիրավ առաջնագծում էր։

Բուժքույր Կարինե Գևորգյանի (այդ խիզախ կնոջ մասին մենք անպայման կգրենք) վկայությամբ Պավելը վիրավորվում է, սակայն թեժ մարտի պատճառով նրան դուրս հանել մարտադաշտից չի հաջողվում։ Կարինեն վիրակապում է Պավելին և թողնում այնտեղ։

Երբ հաջողվում է հետ շպրտել ադրբեջանցիներին և առաջ գալ անցած մարտի տեղը Պավելին այնտեղ չգտան։ Պավելի եղբոր պատմելով գիշերը ձնառատ եր և նրանք չկարողացան հայտնաբերել նրան, ո՛չ ողջ, ո՛չ էլ զոհված։

Պատմում է այդ մարտի մասնակից Արայիկ Ղազարյանը․
«1993թ ապրիլի 18֊19 իրականացվում էր Օմարի լեռնանցքի ազատագրման ռազմագործողությունը, հակառակորդի դիրքերին մոտ տարածությունում (50֊60 մ ) ՝ հակառակորդի դիպուկահարի կողմից խոցվեցին մեր 3 մարտական ընկերները՝ Վարդենիսի Գեղամասար գյուղից (5 երեխաների հայր) Լյովան, Մարտունու Ծովինար գյուղից՝ 19 ամյա Ռադիկը և Պավելը։ Ասեմ, որ երեքն էլ գնդացրորդ էին՝ 2 ПК, 1 РПК։ Գրոհը ձախողվեց, տղաները նահանջեցին ելման դիրք։ Դրանից մոտ 20 ֊ 30 րոպե հետո, իմ նախաձեռնությամբ երկու զինակից ընկերներիս և Վանաձորի գնդի երկու ժամկետային զինծառայողների մասնակցությամբ բարձրացել ենք տղաների զոհված վայրը (իրարից 10 ֊ 15 մ իրարից հեռու), երկու դին դրել ենք տեխնիկայի մեջ, փնտրել ենք Պավելին, սակայն չենք գտել ( իր գնդացիրը ПК եղել է այդտեղ )։ Չեմ ասում դին, որովհետև բուժքույր-ազատամարտիկ Կարինե Գևորգյանը (հետմահու Մարտական խաչ 2֊րդ աստիճանի շքանշանի ասպետ ) մեզ հայտնեց որ Պավելը եղել է կենդանի ՝ աչքից խոցված, ինքը վիրակապել է։ Մի երկու ժամ հետ Ումուդլուից կամավորների նոր խումբ է բարձրացել փնտրելու Պավելին, ցավոք ապարդյուն։»

Պավելը բազմազավակ ընտանիքի որդի էր՝ ուներ 5 եղբայր և 2 քույր։

Ծնողները մինչև վերջի շունչը հավատում էին, որ նրանց որդին կգտնվի, կվերադառնա․․․
Այդպես էլ գնացին չդադարելով սպասել։

Պավել Սուրենի Մարտիրոսյանին շնորհվել է Հայաստանի Հանրապետության և Արցախի հանրապետության «Արիության համար» մեդալներ։

Նրա անունը կրում է Գետավանի միջնակարգ դպրոցը։ Իսկ Օմարի Լեռնանցքում տեղադրված է նրա կիսանդրին։

Փառք մեր փոքրիկ զինվորին, ով տղամարդ դարձավ մարտի դաշտում, ապրեց այդքան կարճ բայց վառ կյանք։ Եւ նվիրաբերեց այն իր Հայրենիքին, ժողովրդին, իր պես մանուկ տղաներին, նվիրելով նրանց խաղաղություն կերտելու հնարավորություն։

«Ռազմական արխիվ 1990-1994»-ը շնորհակալություն է հայտնում բոլոր նրանց, ում շնորհիվ հնարավոր դարձավ վերականգնել իրադարձությունների շարքը, վերադարձնել հերոսին իր անունը՝ մարտական ընկերներին, ընտանիքի անդամներին և մանկության ընկերներին։